గ్ర హ  ల క్ష ణ మ్ :-

   శ్లో!!    అతీత నాగతశ్ఛైవ ! సమస్య విషమోపిచః !
    గ్రహశ్ఛతుర్వితోప్రోక్తం ! తత్వరూప నిరూప్యతే !!

    తా: అతీతమనిన్నీ, అనాగతమనిన్ని. సమమనిన్ని, విషమమనిన్ని, ఈ నాలుగు గ్రహములు భరత శాస్త్రజ్ఞులచేత  చెప్పబడియున్నది.

                                                             వీ ని ల క్ష ణ ము లు

  శ్లో!!    దితాతితే ద్వితీయశ్యా ! తాలాదీతేత్వరాగతః !
    సమే సమగ్రహప్రోక్తం, విషమే విషమ స్తథా !!

    తా: గీతాతితే, గీతము. "అతీతే," ముందునడచి. తాలమును వెనుక నడచినట్లయితే  "గీతాతీత" మనంబడును. "తాలాతీతే" తాలము ముందు నడచి గీతము వెనుకనడచినట్లయితే, "తాలాతీత" మనంబడును. సమే సమగ్రహప్రోక్తం, సమె, తాళము, గీతము, సమముగా నడచినట్లయితె, సమగ్రహప్రోక్తమనబడును. విషమే విషమస్థథ, తాళము, మధ్య గీతము నడచినట్లయితే విషమస్థధ, "విషమ" మనబడును.         

                                                             య తి ల క్ష ణ ము

   శ్లో!!    సమశ్రోత్రోపహభ్యాయో, గోపుశ్ఛేపిపీలికః !
    మృదంగికాంశ విషమం, యతి యోషడ్విధశ్మృతిః !!

    తా: సమ, సమయతిన్ని, శోత, యతినిన్నీ, గోపుశ్ఛ, గోపుశ్ఛేయ తినిన్ని, పిపీలిక యతినిన్నీ, మృదంగిక. మృదంగయతినిన్ని. విషము, విషయయనిన్ని ఈ ఆరున్ను యతులకు పేర్లు.

                                               జా తు ల  ల క్ష ణ ము

   శ్లో!!    అనుధృతంచ. చతురశ్రం ! తత్రయక్తంచ ముఛ్యతే !
    మిశ్రజాతి సప్తకంప్రోక్తం ! ఖండతః పంచకస్తథా ! నవాను
    ధృతకశ్ఛైవ ! సంకీర్ణ కధ్యతేబుధః !!

    తా: అనుధృతంచ చతురశ్రం, చతురశ్రజాతిని, తత్రయుక్తంచ, ముద్యతే, తిశ్రజాతిన్ని, మిశ్రజాతి సప్తకః, మిశ్రజాతిన్ని, ఖండతః, పంఛకస్తథా, ఖండజాతిన్ని, నవానుధృతకశ్ఛైవ, నవసంకీర్ణజాతిన్ని, కధ్యతే అనబడుచున్నది. బుదః. పెద్దలచే చెప్పబడినది.

                                   -: ఆది, ఆనుధృతము, బిందువు, చాపు తాళము :-

   శ్లో!!    నకారం ప్రాణనామానం. దకారంమనలంవిదుః !
    జాతాః  ప్రాణాగ్ని సంయోగ ! తైననాదో అనుధృతం !!

    తా: నాదమను రెండ'క్షరములు యేజంత్రముకైననూ, నాభిస్థానమందు నాదం పుట్టెను. (న) అక్షరము ప్రాణమని. గుహ్యస్థానము మనస్సని ప్రసిద్ధమైయుండును. (ద) యను  అక్షరము అగ్నిస్వరూపమని  చెప్పబడెను, మణిపూరకం నాభిస్థానమున, ఈ ప్రాణాగ్నులయొక్క  సంయోగమువలన నాదము శబ్దమయ్యెను. అదియే అనుధృతం. అదియే కుంభకం. కుంభకమే నాదము. రెండుచేతుల సందడే అనుధృతమని, అదియే శబ్దమై సర్వాంతర్యామి అయ్యెను, అక్షరము ఇదియె.

                                         -: ఆదిగురువు యెనిమిది అక్షరములు :-

   శ్లో!!    లఘుర్వేకోధృతద్వయం ! ఆదితాళే లఘుస్థ్రుతః !!

    తా: ఒక్కలఘువు  రెండు ధృతములు కలసి ఒక్క గురువు అదియే తెలుగులో ఒక ఆవృతమని పేరు. అది యెనిమిది అనుధృతములవుటచే ఒక్క గురుస్వరూపమాయెను. అదియే చతురశ్రజాతి. రెండు లఘువుల చేరికవల్ల రెండు ఏకతాళముల సంయోగము వలన గురుతాళ మేర్పడెను.

                                                       -: జుల్వతాళ లక్షణ క్రమము :-

   శ్లో!!    త్రిమాత్రకం, తధాత్యంగం ! జుల్వతాళ సముద్భవం !!
   
    తా: మూడు విరామములు ఒక్క కాకపాదమైనందున మూడు విరామము లవుటచే తిశ్రజాతి చపుతాళమని జుల్వతాళఅని చెప్పబడెను.

   శ్లో!!    లఘుధృత, ద్విలఘంచ ! ధృవతాళాంగమేవచ !!

    తా: ధృవతాళమునకు. వక్కలఘువు, ధృతము, రెండు లఘువులు మొత్తము పదునాల్గు విరామములు. ఆవృతమైనందున పదునాల్గు అక్షరములు కల్గినందున అది ధృవతాళమని పేరుకల్గెను.

                            -: తాళస్వరూపము తెలియకున్న  కలుగు నష్టములు :-

   శ్లో!!    తౌర్యత్రికం తాళహానంచాలయోత్పురుషాధమః !
    నపాపి నరకం ఘోరమాగచ్చతి శానృయః !!

    తా: ఎవరైననూ నృత్యము, అభినయము, పాటకచ్చేరి. హాస్యం, హరికథ, తీరిక, ముక్తాయి. వాద్యము చేయునపుడు తాళానుగుణములేక కొలిపించునో వాడు పురుషులలో  అధముడనియు, పాపాత్ముడనియు, వంశములో కూడ ఘోరనరకము  శీఘ్రముగా పొందునుయని తాత్పర్యము. శ్రద్ధ, భక్తి, నిధి, ధ్యానము గలిగి తాళమును యెవరు మంనిగా  వెయదురో వారు ఆయురారోగ్య  ఐశ్వర్యాభివృద్ధి  కలిగి భగవంతునిలో ఐక్యము బొందుదురని సిద్ధాంతము.