(నవంబర్ 5 మహాకవి దాశరథి కృష్ణమాచార్య వర్థంతి సందర్భంగా..)

ఒక కవి కలం నుంచి వచ్చిన పదాలు ఒకవైపు ప్రజల్లో పోరాట స్ఫూర్తిని నింపగలవు.. మరోవైపు ప్రేమికుల మనసుల్లో మధురమైన భావాలను పలికించగలవు. ఈ రెండు పార్శ్వాలనూ తన రచనల్లో చూపించిన మహాకవి దాశరథి కృష్ణమాచార్య. ‘నా తెలంగాణ.. కోటి రతనాల వీణ’ అంటూ తెలంగాణ ఆత్మగౌరవాన్ని చాటిన ఆయన.. తెలుగు సినిమా పాటల్లోనూ చెరగని ముద్ర వేశారు. నిజాం నిరంకుశ పాలనను ప్రశ్నించిన అదే కలం నుంచి ‘నడిరేయి ఏ జాములో’, ‘ఏ దివిలో విరిసిన పారిజాతమో’ వంటి పాటలు వచ్చాయంటే ఆశ్చర్యం క‌ల‌గ‌క మాన‌దు. అసలు ఆయన జీవితంలో ఎన్ని ఆసక్తికరమైన మలుపులు ఉన్నాయి? సినిమా పాటల ద్వారా ఎలాంటి భావాలను పలికించారు? ఈ విషయాలు తెలుసుకుందాం.

1925 జూలై 22న ప్రస్తుత మహబూబాబాద్ జిల్లాలోని చిన్నగూడూరులో జన్మించిన దాశరథి బాల్యం ఖమ్మం జిల్లా మధిరలో గడిచింది. చిన్నతనం నుంచే పద్యాలపై ఆసక్తి పెంచుకున్న ఆయన తెలుగు, సంస్కృతం, ఉర్దూ, ఆంగ్ల భాషల్లో పట్టు సంపాదించారు. ముఖ్యంగా ఉర్దూ కవి మీర్జా గాలిబ్ రచనలు ఆయనను ఎంతగానో ప్రభావితం చేశాయి. అయితే ఆయన కవిత్వానికి అసలైన ప్రేరణ మాత్రం ఆనాటి తెలంగాణ పరిస్థితులే. నిజాం పాలనలో ప్రజలు ఎదుర్కొంటున్న కష్టాలు, రైతులపై జరుగుతున్న దోపిడీ ఆయనను కలచివేశాయి. అందుకే కవిత్వాన్ని కేవలం తన భావాలను చెప్పుకునే సాధనంగా కాకుండా.. ప్రజల గొంతుకగా మార్చుకున్నారు. ‘నా తెలంగాణ కోటి రతనాల వీణ’ అనే మాటలోనే ఆయనకు తన నేలపై ఉన్న ప్రేమ ఎంతటిదో అర్థమవుతుంది. ఆ రోజుల్లో ఇలాంటి పదాలు రాయడం ఎంతటి ధైర్యంతో కూడుకున్న విష‌యమో అర్థం చేసుకోవ‌చ్చు. 

నిజాం ప్రభుత్వానికి వ్యతిరేకంగా ఉద్యమంలో పాల్గొన్నందుకు దాశరథిని అరెస్టు చేసి నిజామాబాద్‌లోని ఇందూరు కోటలో నిర్బంధించారు. అక్కడ వట్టికోట ఆళ్వారుస్వామి వంటి ఉద్యమకారులతో కలిసి జైలు జీవితం గడిపారు. ఆ సమయంలో ఆయన ఎదుర్కొన్న పరిస్థితులు సాధారణమైనవి కావు. అయినా కవిత్వం రాయడం ఆపలేదు. పళ్లు తోముకోవడానికి ఇచ్చిన బొగ్గుతోనే జైలు గోడలపై పద్యాలు రాసేవారని చెబుతారు. ఆలోచించండి.. కాగితం, కలం కూడా అందుబాటులో లేని పరిస్థితుల్లోనూ కవిత్వం ఆగలేదంటే ఆయనలోని రచనా తపన ఎంత బలంగా ఉండాలి! జైలు నుంచి బయటకు వచ్చిన తర్వాత కూడా సాహిత్య కార్యక్రమాలను కొనసాగించారు. 1953లో తెలంగాణ రచయితల సంఘాన్ని స్థాపించి రచయితలను ఒకే వేదికపైకి తీసుకొచ్చేందుకు కృషి చేశారు. ‘అగ్నిధార’, ‘రుద్రవీణ’, ‘మహాంధ్రోదయం’, ‘తిమిరంతో సమరం’ వంటి రచనలు ఆయనలోని అభ్యుదయ భావాలకు అద్దం పడతాయి. గాలిబ్ గజళ్లను తెలుగులోకి అనువదించి ‘గాలిబ్ గీతాలు’గా అందించడం ఆయన భాషా పరిజ్ఞానానికి మరో ఉదాహరణ.

ఇక దాశరథి సినిమా పాటల విషయానికి వస్తే.. ఆయన కలంలోని మరో కోణం మనకు కనిపిస్తుంది. 1961లో వ‌చ్చిన ‘ఇద్దరు మిత్రులు’ చిత్రంతో సినీ గేయరచయితగా ప్రయాణం ప్రారంభించిన ఆయన.. ఎన్నో మరపురాని పాటలు అందించారు. ‘ఖుషీ ఖుషీగా నవ్వుతూ’ పాట వింటే మనసు కూడా ఎంతో ఉల్లాసంగా మారుతుంది కదా! అదే ‘రంగులరాట్నం’లోని ‘నడిరేయి ఏ జాములో’ పాటలో భక్తిభావం ఎంత చక్కగా పలికిందో గమనించవచ్చు. ‘బుద్ధిమంతుడు’లో ‘నను పాలింపగ నడచి వచ్చితివా’, ‘మాతృదేవత’లో ‘మనసే కోవెలగా’, ‘అమాయకురాలు’లో ‘పాడెద నీ నామమే గోపాలా’ పాటలు ఇప్పటికీ శ్రోతలను ఆకట్టుకుంటూనే ఉన్నాయి. ఇక ‘కన్నెవయసు’లోని ‘ఏ దివిలో విరిసిన పారిజాతమో’, ‘ఆత్మీయులు’లోని ‘మదిలో వీణలు మ్రోగే’ పాటలు ప్రేమలోని మాధుర్యాన్ని ఎంత అందంగా పలికించాయో ప్రత్యేకంగా చెప్పాల్సిన పనిలేదు. ‘మనసు మాంగల్యం’లోని ‘ఆవేశం రావాలి’ వంటి పాటల్లో తన అభ్యుదయ భావాలనూ వినిపించారు. అంటే.. ఉద్యమ కవిత్వం రాసిన వ్యక్తే ప్రేమ పాటనూ అంతే హృద్యంగా రాయగలిగారు. ఘంటసాల, పి.సుశీల, ఎస్.జానకి, ఎస్పీ బాలసుబ్రహ్మణ్యం వంటి గాయనీగాయకుల స్వరాల్లో ఈ పాటలు మరింత ప్రత్యేకంగా నిలిచాయి. వీటిలో మీకు బాగా ఇష్టమైన పాట ఏది?

ఇక సాహిత్య రంగంలో దాశరథికి దక్కిన గౌరవాలూ తక్కువేమీ కాదు. 1967లో ‘కవితా పుష్పకం’కు ఆంధ్రప్రదేశ్ సాహిత్య అకాడమీ పురస్కారం, 1974లో ‘తిమిరంతో సమరం’కు కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించాయి. ఆంధ్ర విశ్వవిద్యాలయం ‘కళాప్రపూర్ణ’ బిరుదుతో గౌరవించింది. ఆగ్రా, శ్రీ వేంకటేశ్వర విశ్వవిద్యాలయాల నుంచి గౌరవ డాక్టరేట్లు అందుకున్నారు. 1977 ఆగస్టు 15 నుంచి 1983 వరకు ఆంధ్రప్రదేశ్ ఆస్థానకవిగా సేవలందించారు. 1987 నవంబర్ 5న ఆయన కన్నుమూశారు. కానీ, ఆయన రాసిన పద్యాలు, పాటలు మాత్రం ఇప్పటికీ మన మధ్యే ఉన్నాయి. ఒకవైపు నిజాం పాలనను ఎదిరించిన ఉద్యమ కవి.. మరోవైపు మనసులను హత్తుకునే సినిమా పాటలు రాసిన గేయరచయితగా దాశరథి కృష్ణమాచార్య తెలుగు సాహితీ, సినీ చరిత్రలో చిరస్థాయిగా నిలిచిపోయారు. ఆయన గురించి తెలుసుకున్నాక, ఆయన పాటల్లో ఒక్కటైనా మళ్లీ వినాలనిపించడం సహజమే కదా!

 

 

[dasarathi krishnamacharya vardhanthi on 5th november, telugu lyric writer, about dasarathi krishnamacharya, dasarathi krishnamacharya songs, telugu old songs, telugu classic songs]