20వ శతాబ్దం మధ్య నుంచి 21వ శతాబ్దం వరకు ప్రపంచ రాజకీయాల్లో ఒక నిరంతర ప్రభావశక్తిగా నిలిచింది అమెరికా. దౌత్యం, రహస్య చర్యలు, ఆర్థిక ఒత్తిడి, అవసరమైనప్పుడు సైనిక శక్తి—ఇవన్నీ కలిసి అమెరికా విదేశాంగ విధానాన్ని నిర్మించాయి. అధికారికంగా ప్రజాస్వామ్య రక్షణ, కమ్యూనిజం నిరోధం, ప్రాంతీయ స్థిరత్వం వంటి కారణాలు చూపించినప్పటికీ, ఆ చర్యల వెనుక ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, వ్యూహాత్మక ఆధిపత్యం, భౌగోళిక రాజకీయ లాభాలు కూడా కీలకంగా పనిచేశాయి. ఈ కథలో 1953 నుండి 2019 వరకు జరిగిన కీలక సంఘటనలను కాలక్రమంలో చూసుకుంటూ, ఒక దేశం ప్రపంచంపై ఎలా ప్రభావం చూపిందో పరిశీలిద్దాం.

ఇరాన్‌లో మొదలైన నీడ యుద్ధం (1953) 

1953లో ఇరాన్ ప్రధానమంత్రి మొహమ్మద్ మొసాద్దెఖ్ చమురు పరిశ్రమను జాతీయీకరించడంతో పాశ్చాత్య దేశాలకు గట్టి షాక్ తగిలింది. వెంటనే అమెరికా మరియు బ్రిటన్ గూఢచార సంస్థలు “ఆపరేషన్ అజాక్స్” అనే రహస్య చర్యను అమలు చేశాయి. ఫలితంగా మొసాద్దెఖ్ పదవి కోల్పోయి, షా తిరిగి అధికారంలోకి వచ్చారు. ఈ సంఘటన తక్షణ విజయం లాగా కనిపించినప్పటికీ, దీని ప్రతిఫలం దశాబ్దాల పాటు ఇరాన్‌లో అసంతృప్తి, చివరికి 1979 విప్లవంగా మారింది.

గ్వాటెమాల: ఒక కంపెనీ కోసం ప్రభుత్వం పడిపోయింది (1954)

గ్వాటెమాల అధ్యక్షుడు జాకోబో ఆర్బెంజ్ భూ సంస్కరణలు చేపట్టి యునైటెడ్ ఫ్రూట్ కంపెనీకి నష్టం కలిగించడంతో, అమెరికా జోక్యం మొదలైంది. CIA మద్దతుతో జరిగిన ఆపరేషన్ PBSUCCESS ఆయన ప్రభుత్వాన్ని కూల్చేసింది. దీని ఫలితం? దేశం దశాబ్దాలపాటు సైనిక పాలనలోకి జారిపోయింది. అంతర్యుద్ధం కారణంగా లక్షలాది ప్రాణాలు కోల్పోయాయి.

కాంగోలో నాయకుడి అంతం (1961)

పాట్రిస్ లుముంబా అనే నాయకుడు దేశ స్వావలంబన కోసం పోరాడగా, అతను అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో అడ్డంకిగా మారాడు. చివరకు ఆయన హత్యకు గురయ్యారు. ఆ తర్వాత మొబూటు అనే నాయకుడు అధికారంలోకి వచ్చి, కాంగోను నిరంకుశ పాలనలోకి నెట్టాడు.

వియత్నాం: ఒక నిర్ణయం, ఒక పెద్ద యుద్ధం (1963)

దక్షిణ వియత్నాం అధ్యక్షుడు న్గో డిన్హ్ డియెమ్‌పై విశ్వాసం కోల్పోయిన అమెరికా, తిరుగుబాటుకు మద్దతు ఇచ్చింది. ఆయన హత్య తర్వాత దేశం మరింత అస్థిరమై, చివరకు వియత్నాం యుద్ధం అనే భారీ సంఘర్షణకు దారితీసింది.

ఇండోనేషియా: రక్తపాతం మరియు కొత్త పాలన (1965)

ఇండోనేషియాలో కమ్యూనిస్టు వ్యతిరేక పేరుతో జరిగిన సామూహిక హత్యలు ప్రపంచాన్ని కుదిపేశాయి. లక్షలాది మంది చనిపోయారు. ఈ నేపథ్యంలో సుహార్తో అధికారంలోకి వచ్చి, పాశ్చాత్య దేశాల మద్దతుతో తన పాలనను స్థిరపరిచాడు.

చిలీ: ప్రజాస్వామ్యానికి ముగింపు (1973)

సోషలిస్టు అధ్యక్షుడు సాల్వడార్ అలెండేను కూల్చేందుకు జరిగిన ప్రయత్నాలు చివరకు సైనిక తిరుగుబాటుతో ముగిశాయి. అగస్టో పినోచెట్ పాలనలో చిలీ హింస, అణచివేతకు ప్రతీకగా మారింది.

నికరాగ్వా & రహస్య ఆపరేషన్లు (1980లు)

శాండినిస్టా ప్రభుత్వాన్ని బలహీనపరచేందుకు అమెరికా కాంట్రా తిరుగుబాటుదారులకు రహస్యంగా సహాయం చేసింది. ఇది తరువాత “ఇరాన్-కాంట్రా స్కాండల్”గా వెలుగులోకి వచ్చింది.

ఆఫ్ఘనిస్తాన్: తక్షణ విజయం, దీర్ఘకాల సమస్యలు (1980లు)

సోవియట్ యూనియన్‌ను ఎదుర్కొనేందుకు ముజాహిదీన్‌కు అమెరికా మద్దతు ఇచ్చింది. కానీ అదే శక్తులు తరువాత తీవ్రవాద సంస్థలుగా మారి ప్రపంచానికి సవాలుగా మారాయి.

గ్రెనడా & పనామా: వేగవంతమైన సైనిక చర్యలు (1983, 1989)

గ్రెనడాలో మరియు పనామాలో అమెరికా ప్రత్యక్ష సైనిక జోక్యం ద్వారా ప్రభుత్వాలను మార్చింది. ఇవి చిన్న యుద్ధాల్లా కనిపించినప్పటికీ, అమెరికా శక్తి వినియోగానికి ఉదాహరణలుగా నిలిచాయి.

ఇరాక్: తప్పుదారి పట్టిన యుద్ధం (2003)

సద్దాం హుస్సేన్ వద్ద సామూహిక విధ్వంసక ఆయుధాలు ఉన్నాయనే కారణంతో జరిగిన యుద్ధం, తర్వాత అసత్యంగా తేలింది. కానీ అప్పటికే దేశం శిథిలమై, అంతర్గత హింస, తీవ్రవాదం పెరిగిపోయాయి.

లిబియా: జోక్యం తర్వాత గందరగోళం (2011)

పౌరులను రక్షించాలనే ఉద్దేశంతో ప్రారంభమైన జోక్యం, గడ్డాఫీ పతనంతో ముగిసింది. కానీ దేశం శాంతి వైపు కాకుండా గందరగోళంలోకి వెళ్లింది.

వెనిజులా: ఆధునిక ఒత్తిడి రాజకీయాలు (2019)

ప్రత్యక్ష యుద్ధం కాకుండా, ఆర్థిక ఆంక్షలు, రాజకీయ గుర్తింపుల ద్వారా అమెరికా ప్రభావం చూపింది. ఇది ఆధునిక జోక్య విధానానికి ఉదాహరణగా నిలిచింది.

ముగింపు

ఇరాన్ నుంచి వెనిజులా వరకు జరిగిన ఈ సంఘటనలు ఒకే ప్రశ్నను మళ్లీ మళ్లీ లేవనెత్తుతున్నాయి—ఒక దేశం భద్రత పేరుతో మరొక దేశం వ్యవహారాల్లో ఎంతవరకు జోక్యం చేసుకోవాలి?చరిత్ర చెబుతున్నది ఏమిటంటే—తక్షణ విజయాలు సాధ్యమే కానీ, దీర్ఘకాలికంగా అవి అస్థిరత, హింస, అనిశ్చితికి దారితీసే అవకాశాలు ఎక్కువ.

సంకలనం, సేకరణ : సీతారాం కంఠంనేని