2016లో, నలుగురు అమెరికన్ బందీల విడుదల సందర్భంగా అమెరికా ఇరాన్‌కు 1.7 బిలియన్ డాలర్ల నగదును చెల్లించింది, దీనిని విమర్శకులు విమోచన క్రయధనంగా అభివర్ణించారు.

ఇదిలా ఉండగా, భారత్ ఇరాన్ సముద్ర మార్గపు ఒత్తిళ్లను ఎదుర్కొంది. 2013లో ఒక భారతీయ నౌకను విడుదల చేయడానికి ఇరాన్ 1 మిలియన్ డాలర్ల హామీని డిమాండ్ చేసినట్లు నివేదించబడిన సంఘటన కూడా ఇందులో ఉంది. ఆ తర్వాత నౌకా ప్రయాణానికి సంబంధించి ఇరాన్‌తో దౌత్యపరమైన విజయాలను సాధించింది.

2016 అమెరికా-ఇరాన్ విమోచన క్రయధన దావా

● చెల్లింపు: జనవరి 17, 2016న, ఇరాన్‌తో కుదిరిన ఒక ఒప్పందంలో భాగంగా, అమెరికా 400 మిలియన్ డాలర్ల విదేశీ కరెన్సీని కార్గో విమానం ద్వారా పంపింది, దానికి అదనంగా 1.3 బిలియన్ డాలర్ల వడ్డీని కూడా చెల్లించింది.

● బందీల విడుదల: ఈ చెల్లింపు నలుగురు అమెరికన్ బందీల (జేసన్ రెజైయన్‌తో సహా) విడుదలతో ఏకకాలంలో జరిగింది.

ఒబామా ప్రభుత్వం ఇది 1979 నాటి ఆయుధ ట్రస్ట్ ఫండ్‌కు సంబంధించిన చట్టబద్ధమైన పరిష్కారమని, విమోచన క్రయధనం కాదని వాదించింది. కానీ ఇరాన్‌లోని కఠినవాదులు దీనిని గూఢచారులకు చెల్లించిన సొమ్ముగా చిత్రీకరించారు.

2013 భారత్-ఇరాన్ ఘటన

● విమోచన క్రయధనం డిమాండ్: 2013లో ఒక భారతీయ నౌకను విడుదల చేయడానికి ఇరాన్ 1 మిలియన్ డాలర్ల హామీ/విమోచన క్రయధనం డిమాండ్ చేసినట్లు సమాచారం.

● నౌకాదళ సంబంధాలు: హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా వెళ్ళడానికి భారతీయ నౌకలకు అనుమతి అవసరమని ఇరాన్ వాదించిన గత ఉద్రిక్తతలను నివేదికలు ప్రస్తావిస్తున్నాయి.

ఈ వ్యవహారాన్ని నిర్వహించిన తీరుపై భారతదేశంలోని యూపీఏ ప్రభుత్వం విమర్శలను ఎదుర్కొంది. విమర్శకులు ఈ చర్యను "బలహీనమైన దౌత్యం"గా అభివర్ణించడంతో పాటు, మీడియాతో మాట్లాడవద్దని సిబ్బందిపై ప్రభుత్వం ఒత్తిడి తెచ్చిందని ఆరోపించారు.

ఇరాన్ దిగ్బంధం మధ్య 8 నౌకలు ప్రయాణించడంతో, హోర్ముజ్ జలసంధిని అత్యధికంగా ఉపయోగించుకునే నౌకలలో భారత్ ఒకటిగా నిలిచింది

◆ ఫిబ్రవరి 28 నుండి హోర్ముజ్‌ను దాటిన భారత నౌకలలో శివాలిక్, నందా దేవి, జగ్ లాడ్కి, పైన్ గ్యాస్, జగ్ వసంత్, బీడబ్ల్యూ టైర్, బీడబ్ల్యూ ఎల్మ్ మరియు గ్రీన్ సాన్వి ఉన్నాయి.

◆ ఈ ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలు కొనసాగుతున్నప్పటికీ, హోర్ముజ్ జలసంధి గుండా భారత్ స్థిరమైన సముద్ర రవాణాను కొనసాగించింది. అమెరికా-ఇజ్రాయెల్ ఇరాన్‌పై జరిపిన దాడులు పూర్తిస్థాయి యుద్ధానికి దారితీసిన ఫిబ్రవరి 28 నుండి, భారత నౌకలకు చెందిన కనీసం ఎనిమిది నౌకలు ఈ కీలకమైన జలసంధి గుండా ప్రయాణించాయి. ◆ ఈ నౌకలలో శివాలిక్, నందా దేవి, జగ్ లాడ్కి, పైన్ గ్యాస్, జగ్ వసంత్, బీడబ్ల్యూ టైర్, బీడబ్ల్యూ ఎల్మ్ మరియు గ్రీన్ సాన్వి ఉన్నాయి. ఇవి భారతదేశంలో ఇంధన భద్రతకు సహాయపడటంతో పాటు, సామాన్యులకు సరఫరాలు నిరంతరాయంగా అందేలా చూస్తున్నాయి.

◆ ఇరాన్ మరియు ఒమన్ మధ్య ఉన్న హోర్ముజ్ జలసంధి, ప్రపంచంలోని అత్యంత కీలకమైన చమురు రవాణా మార్గాలలో ఒకటి. ప్రపంచ ముడి చమురు రవాణాలో 20 శాతం వాటా దీని గుండానే వెళుతుంది.

◆ ఈ జలసంధి గుండా అత్యధిక సంఖ్యలో నౌకలు ప్రయాణించే దేశాలలో భారతదేశం కూడా ఒకటి. ఇది గల్ఫ్ ప్రాంతం నుండి ఇంధన దిగుమతులపై దాని ఆధారపడటాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది.

◆ యుద్ధం మధ్యలో, ఇరాన్ తన మిత్ర దేశాల జాబితాలో భారతదేశాన్ని చేర్చి, దాని నౌకలను ఈ కీలకమైన జలసంధి గుండా వెళ్ళడానికి అనుమతిస్తోంది. అదే సమయంలో డ్రోన్-క్షిపణి దాడి బెదిరింపులతో ఇతర దేశాల నౌకలను నిలిపివేస్తోంది.

◆ భారత జెండా కలిగిన భారీ గ్యాస్ క్యారియర్ 'గ్రీన్ సాన్వి', సుమారు 46,650 మెట్రిక్ టన్నుల ద్రవీకృత పెట్రోలియం గ్యాస్ (LPG)తో శుక్రవారం రాత్రి హోర్ముజ్ జలసంధిని సురక్షితంగా దాటిన తాజా నౌకగా నిలిచింది.

◆ అంతకుముందు, మార్చి 28న, 47,000 మెట్రిక్ టన్నుల LPG సరుకు గుజరాత్‌లోని జామ్‌నగర్‌లో ఉన్న DPA కాండ్లాలోని వడినార్ టెర్మినల్‌కు చేరుకుంది. MT జగ్ వసంత్ అనే నౌక ఇప్పుడు షిప్-టు-షిప్ (STS) ఆపరేషన్ ద్వారా లంగరు వేసిన మరో నౌకకు తన సరుకును బదిలీ చేయడానికి సిద్ధంగా ఉంది.

◆ ప్రస్తుతం ఈ ప్రాంతంలో సుమారు 485 మంది నావికులతో 18 భారతీయ నౌకలు ఉండగా, ఇప్పటివరకు 964 మందికి పైగా నావికులను స్వదేశానికి రప్పించారు. భారతదేశవ్యాప్తంగా ఓడరేవులు యథావిధిగా పనిచేస్తున్నాయి.

మార్చి 31, 2026 నాటికి, కీలకమైన ఇంధన కొరత సమస్య అయిన హోర్ముజ్ జలసంధిని మూడు చైనా నౌకలు సురక్షితంగా దాటాయని చైనా విదేశాంగ మంత్రిత్వ శాఖ ధృవీకరించింది.

చైనా తన ముడి చమురు దిగుమతులలో సుమారు 45-50% ఈ జలమార్గం గుండానే వెళుతున్నందున, తన ఇంధన సరఫరా మార్గాలను సురక్షితం చేసుకోవడానికి చైనా చేస్తున్న ప్రయత్నాలను ఈ రవాణా స్పష్టం చేస్తుంది.

సంకలనం, సేకరణ: కంఠంనేని సీతారాం