తా: మయూరహస్తము ముందుప్రక్కను  వెనుకప్రక్కను  పట్టబడినయెడల జేష్టభ్రాతృ హస్తమగును. ఇది అన్నదమ్ములయందు వినియోగించును.

        విప్రకీర్ణ హస్త లక్షణములు వినియోగములు 27

                                       -: విప్రకీర్ణ హస్త లక్షణము :-

   శ్లో!!    హస్తౌతు త్రిసతాకాఖ్యాతిర్యక్కూర్పర సంయుతౌ !
    కధ్యతేవి ప్రకీర్ణ్కోయం హస్తోనాట్య విశారదైః !!

    తా: రుండు త్రిపతాక హస్తముల మోచేతులను అడ్డముగా గూడబట్టినయెడ విప్రకీర్ణ హస్తమగును.

    వినియోగములు :-

   శ్లో!!    కవచేచ కరన్యాసే మంత్రావాహేక్షమాగుణే !
    విచారేచ ప్రయోక్తవో విప్రకీర్ణ ఇతీరితః !!

    తా: కవచము కరన్యాసము మంత్రావాహనము క్షమాగుణము విచారము వీనియందు యీ హస్తము వినియోగించును.
   
                             -: గజదంత హస్త లక్షణము :-

   శ్లో!!    కరధ్యాం శిఖరౌ దృత్వా కనిష్టే ప్రసృతేయది !
    గజదంతకరః ఖ్యాతః కరోభరత వేదిభిః !!

    తా: రెండు శిఖర హస్తములును చిటికెనవేళ్ళు చాచిపట్టినయెడ  గజదంత హస్తమగును.

  శ్లో!!    జలావగాహేద్విరద దంతయోర్చూఘి మానయోః !
    శంజ్కుస్థాపనభావేషు గజదంతోని యుజ్యతే !!

    తా: నీళ్ళయందు మునుగుట, ఏనుగు కొమ్ములు, భూమిమానము, శంఖుస్థాపన చేయుట వీనియందు వినియోగించును.

                           -: తాలముఖ హస్తలక్షణము :-

   శ్లో!!    కరౌ పకాక నామానౌ అన్యోన్యాభిముఖేకృతౌ !
    చలితౌ చేత్తాలముఖః, ప్రోక్తో భరతవేదిభిః !!

    తా: రెండు పతాక హస్తములు ఎదురెదురుగాబట్టి  చలింపజేయునెడ తాలముఖ హస్తమగును.

   శ్లో!!    భుజజ్గ సూక్ష్మనాడ్యేచ ముఖనాట్యేచ మేళనే !
    గ్రహేస్థూల పదార్ధేచ  తాలవక్త్రోఅభిదీయతే !!

    తా: భుజంగనాట్యము, ముఖనాట్యము, కూడిక, గ్రహించుట, లావైన పదార్ధము వీనికి చెల్లును.

                            -: సూచివిద్ధ హస్త లక్షణము :-

   శ్లో!!    అన్యోన్యమభిపంస్కృష్టౌ సూచీవక్త్రాభిధౌకరౌ !
    సూచీవిద్ధకరస్స్కోయం, నృత్తహస్తానుసారభిః !!

    తా: రెండు చూచిముఖ హస్తములు ఎదురెదురుగా చేరబట్టబడునేని సూచివిద్ధ హస్తమగును.

   శ్లో!!    హల్లీ సలీనాభినయేలగ్నార్థేమేళనేదృడే !
    శాఖాద్వయస్య సంయోగే సూచీవిద్దకరో భవేత్ !!

    తా: కోలాటమునందలి కలగలుపు, చేరిక, గట్టిది, రెండుకొమ్మల చేరిక వీనియందు ఈ హస్తము చెల్లును.

                              -: పల్లవహస్త లక్షణము :-

   శ్లో!!    పతాకౌమణి బంధేతుచిలితౌ చేదహోముఖౌ !
    కర!!పల్ల పనామ్కాయం యుజ్యతేనాట్యవేదిభిః

    తా: పతాక హస్తములు క్రిందుమొగలోగా, మనికట్లు పట్టబడిన యెడల పల్లహస్తమగును.

   శ్లో!!    భలపుష్పాతిభారేణ నమ్రశాఖానులమ్బనే !
    నమ్రతార్థేనియోక్తవ్యః పల్ల వస్స్కోభీధీయతే !!

    తా: పుష్పఫలాదులచే వంగిన కొమ్మలు వ్రేలాడుట, వంగుట వీనియందు ఈ హస్తము చెల్లును.

                                           -: నితమ్బ హస్తలక్షణము :-

   శ్లో!!    అం సందేశం సమారవ్వ నితమ్బానధిచాలితౌ !
    పార్శ్వయోన్తు పతాకౌద్వౌ నితమ్బకర ఉచ్యతే !!

    తా: రెండు పతాక హస్తములు మూపులు మొనలుకొని  పిరుదుల దాకా వ్రక్కలలో కదలుచున్నట్లు  వట్టబడినయెడ నితమ్చహస్తమగును.

   శ్లో!!    పరివేషేచ సూర్యేన్ద్వోరజ్గలావణ్య దర్శనే !
    స్రాకారా దేవతానాంచనైపధ్యే భ్రమణేపిచ !
    పార్శ్వ సౌందర్య భావేచ నితమ్చాఖ్యాకరో భవేత్ !!

    తా: సూర్యచంద్రుల  పరివేషము, చక్కధనము, ప్రాకారము, దేవతాదుల వేషము, భ్రమించుట, ప్రక్కల చక్కదనము వీనియందు ఈ హస్తము చెల్లును.