శ్లో!! తత్ప్రత్యమే ప్రయుజ్యేత హంసాస్స్క్యోయ మథోముఖః !!
తా: హంసాశ్యహస్తము అథోముఖము కల్గునట్లు పట్టినచో తత్ప్రత్యయాంతమునందు వర్తించును.
శ్లో!! కృపత్వయ్కేథోముఖశ్చ స్మృగశీర్ష కరోభవేత్ !!
తా: మృగశీర్ష హస్తము అథోముఖముగల్గుపట్లు పట్టినచో క్వప్రత్యయమునందు వర్తించును.
శ్లో!! వహప్రాపణధావానాంత్రయేచేదర్ధచంద్రకః !!
తా: అర్ధచంద్ర హస్తము క్రిందుగాబట్టినచో వహప్రాపణ ధాతువుల యొక్క త్రితయమునందు వర్తించును.
శ్లో!! పురుషత్ర భావేతు, ఔచిత్యేన విభావయేత్ !!
తా: ప్రధమ, మధ్యమ, ఉత్తమ, పురుషభావములందు తత్కాలోచిత హస్తములు చేయవలయును.
శ్లో!! డుకృఙ్ఞ కరణే ధాతూనాం, కర్కోర్థ చతురోభవేత్ !!
తా: అర్ధచంద్ర హస్తములు క్రిందుగాబట్టినచో డుకృఙ్ఞ కరణే ధాతువునందు వర్తించును.
బాంధవ్య హస్తములు (మాతృహస్త లక్షణము)
శ్లో!! వామేతు శిఖరంకృత్వా దక్షణే మృగశీర్షకం !
మాతార్థే వినియుజ్యేత కీర్తితో భరతాదిభిః !!
తా: వామకరముచేత శిఖరహస్తమును, దక్షణకరముచేత మృగశీర్షమును బట్టినచో మాతృహస్తమగును. ఇది తల్లి యందు చెల్లును.
-: పితృహస్త లక్షణము (తండ్రి) :-
శ్లో!! ఏతౌ తౌలి పరీతౌచేత్పిత్రార్థే వినియుజ్యతే !!
తా: మాతృ హస్తములను విపరీతార్ధముచేసి. అనగా వామహస్తము సర్పశీర్షముచేత, దక్షణహస్తముచేత శిఖరమును బట్టినచో పితృహస్తమగును. ఇది తండ్రిని చెల్లును.
-: పితామహ హస్త లక్షణము :-
శ్లో!! సందంశస్త్వళికే భాగేచలితో విరళోయది !
పితామహోని యుజ్యేత శివేన పరికీర్తితః !!
తా: సందంశ హస్తమును లలాటమందుబట్టి చెలింపచేసి విరళముగ బట్టినచో తాతయందు వినియోగించును.
-: పితామహీ హస్తలక్షణము (నాయనమ్మ) :-
శ్లో!! ఆలపద్మః కంఠధేశేకృత్యాపి చలితోయది !
పితామహీం నియుజ్యేత కదితోభరతాదిభిః !!
తా: అలపద్మ హస్తము కంఠదేశమందుబట్టి చలింపచేసినచో అవ్వయందు వినియోగించును.
-: పుత్రి _ పుత్ర _ హస్త లక్షణము :-
శ్లో!! వామహస్తే సర్పశీర్షం మృగశీర్షే తతోపరి _
విన్యనేతత్సుతాయాంచేసుతీపి వినియుజ్యతే !!
తా: వామహస్తముచే సర్పశీర్షమునుబట్టి. దానిపై మృగశిరహస్తము నుంచినచో పుత్రిక,_ పుత్రునియందు వర్తించును.
-: జామాత హస్త లక్షణము (అల్లుడు) :-
శ్లో!! మయూరే దక్షణేహస్తే భ్రమరో, వామహస్తకే !
జామాతారినియుజ్యేతకర కర్మవిశారదైః !!
తా: దక్షణ కరముచేత మయూరమును. వామహస్తముచేత భ్రమరహస్తమును బట్టినచో అల్లునియందు చెల్లును.
-: శ్వరహస్త లక్షణము (మామ) :-
శ్లో!! పతాకస్య పృష్టభాగ స్తిర్యక్చైవ ప్రదర్శితః !
శ్వశృరార్థేనియుజ్యేతనందినా పరికీర్తితః !!
తా: పతాక హస్తముయొక్క పృష్ఠభాగము అడ్డముగబట్టినచో మామయందు వినియోగింపబడును.
-: శ్వశ్రూహస్త లక్షణము (అత్త) :-
శ్లో!! పతాకముదరే కృత్వావామే చాప్యలపద్మకం !
శ్వశ్రాంచ సరియుజ్యేత కధితో భరతాదిభిః !!
తా: పతాక హస్తమును ఉదరమునందు చేర్చి, వామహస్తముచే అలపద్మమును పట్టినచో అత్తయందు వర్తించును.
-: స్నుషాహస్త లక్షణము (కోడలు) :-
శ్లో!! పతాకేన భువందర్శ్యవామహస్త్కేర్థ చంద్రకం !
స్నుషాయాంచ ప్రయోక్తవ్యంకోహళేనప్రకీర్తితమ్ !!
తా: పతాక హస్తముచేత భూమిని చూపించి, వామహస్తముచే అర్ధచంద్ర హస్తమును బట్టినచో కోడలియందు వర్తించును.
