తా: సందంశహస్తము క్రిందుమీదులుగ బట్టినచో సామవేదమునందు వర్తించును.
శ్లో!! మృగశీర్షోధో ముఖశ్చేద ధర్వణపదే భవేత్ !!
తా: మృగశీర్ష హస్తములు అధోముఖముగ బట్టినచో అధర్వణవేదమందు వర్తించునని భరతాచార్యులు చెప్పియుండిరి.
-: చతురోపాయ హస్త లక్షణములు :-
సామ, దాన, భేద, దండోపాయ హస్త లక్షణములు :
___________________________
శ్లో!! మృగశీర్ష స్తిర్యగశ్చేత్స ఏవాగ్రే ప్రచాలితః !
ముకుళోభి ముఖీభూతః పతాకశ్చే ప్రకంపితః !
క్రమాచతురుపాయేషు యుజ్యతేవై మనీషిభిః !!
తా: మృగశిర హస్తమును అడ్డముగా బట్టినచో సామోపాయము నందును, పురోభాగమునందు చలింపచేయుచు బట్టినచో దానొఫాయమునందును. ముకుళహస్తము అధోముఖముగ బట్టినచో భేదోపాయమునందును, పతాకహస్తము పార్శ్వములందు చలింపచేసినచో దండోపాయమునందును వర్తించుచున్నది.
శ్లో!! తర్జనీ మధ్యమే సమ్యక్కుంచితేతలమాశ్రితే !
శేషాప్రసారితౌస్స్కోయం నామ్నాసంయమహస్తకః !!
తా: తర్జనీ మధ్యమాంగుళులు వంచి హస్తతలమును ఆశ్రయింపచేసి. శేషాంగుళులను చాచిపట్టినచో సంయమహస్తమనబడును.
వి ని యో గ ము లు ;
శ్లో!! ప్రాణాయామే మహాయోగే యజమానస్య భావనే !!
తా: ప్రాణాయామమునందును. మహాయోగమునందును. సోమయాజినభినయించుటయందు వర్తించును.
శ్లో!! వక్త్రాంతిక్కేలపద్మ్కోయం సఏవోర్ధ్వం ప్రచాలితః !
ఉత్సాహప్రభు శక్త్యర్థేయుజ్యతే నాట్యమర్మగైః !!
తా: అలపద్మ హస్తము ముఖసమీపమునందు బట్టినచో ఉత్సాహశక్తియందును. ఆ అలపద్మమునే ఊర్ధ్వభాగమున చలింపచేసినచో ప్రభుశక్తియందును వర్తించును.
శ్లో!! ముకుళోవిరళీభూతోప్య పద్మకరశ్చలః !
మంత్రశక్తౌతధాసమ్యగ్భాగధేయానుభుగ్జనే !!
తా: ముకుళహస్తము విరళముగబట్టినచో మంత్రశక్తి యందును, అలపద్మ హస్తము చలింపచేసినచో భాగ్యభోగియందును వర్తించును.
శ్లో!! పతాకౌతు పురోభాగే పరస్పరాముఖాశ్రితౌ !
సందర్థేయుజ్యతే సోయంప్రమాణార్ధేతధైవచ !!
తా: రెండు పతాకహస్తములు పురోభాగమునందు పరస్పరాభిముఖముగ కలిపి పట్టినచో సంధియందును, ప్రమాణమునందును వర్తించును.
శ్లో!! త్రిపతాకః పురోభాగే చలితోవిగ్రహే భవేత్ !!
తా: త్రిపతాక హస్తము పురోభాగమునందు ప్రసరింపచేసినచో తరలిపోవుటయందు ఈ హస్తము వర్తించును.
శ్లో!! ఆసనార్థేచ శిఖరః పురోభాగే స్థితోయది !!
తా: శిఖర హస్తము పురోభాగమునందు నిలిపినచో, గూర్చుండుట యందు వర్తించును.
శ్లో!! ద్వైధీభావేకర్తరీస్యాదగ్రభావే ప్రకంపితా !!
తా: కర్తరీ ముఖహస్తము పురోభాగమునందు కంపింపచేసినచో ద్వైధీకరణమునందు వర్తించును.
శ్లో!! అంజలిర్వక్షసిస్థాయీ యుజ్యతేచ సమాశ్రయే !!
తా: అంజలిహస్తము వక్షస్థలమునందు నిశ్చలముగనుంచినచో ఆశ్రయించుటయందు వర్తించును.
-: భూత, భవిష్య ద్వర్తమానకాల హస్త లక్షణములు :-
శ్లో!! అభోభాగే వురోభాగే దర్శితో వృష్ఠభాగకే !
డోలావచ్చలితోహస్తః పతాకాఖ్యః మనీషిభిః !
వర్తమానేచ భూతార్థే భవ్యర్యేచాపియుజ్యతే !!
తా: పతాకహస్తము క్రిందుగబట్టినచో వర్తమానకాలమందును, పురోభాగమందు డోలాకారముగ బట్టినచో భవిష్యత్కాలమునందును పృష్ఠభాగమునందు చాచిపట్టినచో భూతకాలమునందును వర్తించును.
శ్లో!! ప్రయోగే కర్మణిఖ్యాతః కరోహంసోస్యప్యథోముఖః
తా: సందంశహస్తము అధోముఖముగబట్టిన కర్తరీ ప్రయోగమునందు వర్తించుచున్నది.
శ్లో!! భావే ప్రయోగవిఖ్యాతః సర్పశీర్షోప్యథోముఖః !!
తా: సర్పశీర్ష హస్తము అథోముఖముగ బట్టినచో భావప్రయోగము నందు వర్తించును.
