భారతీయ చలనచిత్ర సంగీత ప్రపంచంలో తన అద్భుతమైన గాత్రంతో ఆరు దశాబ్దాల పాటు శ్రోతలను ఓలలాడించిన గానకోకిల ఎస్. జానకి ఇక లేరనే వార్త సినీ లోకాన్ని, కోట్లాది మంది అభిమానులను తీవ్ర దిగ్భ్రాంతికి గురిచేసింది. ఆమె మృతి పట్ల పండితులు, పామరులు నివాళులర్పిస్తున్న ఈ తరుణంలో, ఆమె ఆత్మగౌరవానికి నిదర్శనంగా నిలిచిన ఒక చారిత్రాత్మక సంఘటన ప్రస్తుతం సామాజిక మాధ్యమాల్లో మళ్లీ చర్చనీయాంశంగా మారింది. గతంలో కేంద్ర ప్రభుత్వం ఆమెకు ప్రకటించిన ప్రతిష్టాత్మక 'పద్మభూషణ్' పురస్కారాన్ని ఆమె తిరస్కరించడం వెనుక ఉన్న బలమైన నేపథ్యం ఆమె వ్యక్తిత్వాన్ని చాటిచెబుతోంది.

గతంలో 2013వ సంవత్సరంలో నాటి యూపీఏ ప్రభుత్వం ఎస్. జానకిని దేశ మూడో అత్యున్నత పౌర పురస్కారమైన పద్మభూషణ్‌కు ఎంపిక చేసింది. ఈ విషయం తెలిసిన వెంటనే సంగీతాభిమానులు ఎంతగానో సంతోషించారు. అయితే ఆ సమయంలో కేరళలో ఉన్న జానకమ్మ తాను ఈ అవార్డును స్వీకరించడం లేదని అప్పట్లో సంచలన ప్రకటన చేసి దేశవ్యాప్తంగా అందరినీ ఆశ్చర్యపరిచారు. తనకు అభిమానుల అందించే ఆదరణ, ప్రేమే అన్నింటికంటే అతిపెద్ద పురస్కారాలని ఆమె ఆ సమయంలో స్పష్టం చేశారు.

అయితే ఈ తిరస్కరణ వెనుక కేవలం అభిమానుల ప్రేమే కాకుండా, దక్షిణాది కళాకారుల పట్ల కేంద్ర ప్రభుత్వాలు చూపిస్తున్న నిర్లక్ష్య వైఖరిపై ఆమెకున్న అసంతృప్తి కూడా ప్రధాన కారణమని ఆ తర్వాత వెల్లడైంది. ఇన్నేళ్ల సుదీర్ఘ సేవల తర్వాత, వృద్ధాప్యంలో తనకు ఈ పురస్కారం ప్రకటించడం చాలా ఆలస్యమైన గౌరవంగా ఆమె భావించారు. ఉత్తరాదికి చెందిన కళాకారులకు చాలా చిన్న వయసులోనే పెద్ద పెద్ద పురస్కారాలు దక్కుతున్నాయని, కానీ దక్షిణాది వారిని గుర్తించడానికి దశాబ్దాల సమయం పడుతోందని ఆమె అప్పట్లో నిర్మొహమాటంగా తన ఆవేదనను వెలిబుచ్చారు.

ఆ కాలంలో జానకమ్మ దేశ అత్యున్నత పురస్కారమైన 'భారతరత్న'కు అన్ని విధాలా అర్హురాలని, అందుకే ఆమె పద్మభూషణ్‌ను నిరాకరించారనే ప్రచారం కూడా సాగింది. అయినప్పటికీ, అవార్డు రావడంలో జరిగిన విపరీతమైన జాప్యమే తన మనస్తాపానికి కారణమని ఆమె స్పష్టత ఇచ్చారు. తన ఆత్మగౌరవాన్ని పణంగా పెట్టి ఆలస్యంగా వచ్చే గుర్తింపును అందుకోలేనని ఆమె తన నిర్ణయం ద్వారా నిరూపించారు.

ఈ విషయంలో ఎస్. జానకి తీసుకున్న నిర్ణయాన్ని ఆమె కుటుంబ సభ్యులు కూడా పూర్తిగా సమర్థించారు. ఆమె కుమారుడు మురళీకృష్ణ అప్పట్లో స్పందిస్తూ.. ఈ పురస్కారం తన తల్లికి కనీసం పాతికేళ్ల క్రితమే దక్కాల్సి ఉండాల్సిందని అభిప్రాయపడ్డారు. కనీసం పురస్కార ప్రకటనకు ముందు తమకు ఎలాంటి సమాచారం ఇవ్వలేదని, మీడియా ద్వారానే విషయం తెలిసిందని ఆయన పెదవి విరిచారు. అందుకే అమ్మ తీసుకున్న ఆత్మగౌరవ నిర్ణయానికి తాము కట్టుబడి ఉన్నామని తెలిపారు.

ప్రస్తుతం జానకమ్మ భౌతికంగా మన మధ్య లేకపోయినా, ఆమె పాడిన వేలాది మధుర గీతాలు ఎప్పటికీ సజీవంగానే ఉంటాయి. కేవలం ఒక అసాధారణ గాయనిగానే కాకుండా, కళాకారుల హక్కుల కోసం, దక్షిణాది ఆత్మగౌరవం కోసం విలువల విషయంలో ఎక్కడా రాజీపడని ఒక మహోన్నత స్ఫూర్తిప్రదాతగా ఎస్. జానకి చరిత్రలో నిలిచిపోతారని సినీ విశ్లేషకులు కొనియాడుతున్నారు.