సమస్త విశ్వానికి జ్ఞానాన్ని, వేద విద్యలను ప్రసాదించే దివ్య క్షేత్రంగా శ్రీ హయగ్రీవ అవతారం భాసిల్లుతోంది. సనాతన ధర్మంలో భగవాన్ శ్రీమహావిష్ణువు ధర్మ సంస్థాపన కోసం, లోక కళ్యాణం కోసం ఎన్నో అవతారాలు ఎత్తారు. అందులో అత్యంత విశిష్టమైనది, ఆధ్యాత్మిక విజ్ఞానానికి మూలస్తంభంగా నిలిచేది శ్రీ హయగ్రీవ అవతారం. గుర్రం ముఖం, మానవ శరీరంతో దర్శనమిచ్చే ఈ రూపం కేవలం ఒక అద్భుతం మాత్రమే కాదు, సమస్త వేద జ్ఞానానికి నిలయం. ప్రతి సంవత్సరం శ్రావణ మాసంలో వచ్చే పౌర్ణమి తిథి నాడే హయగ్రీవ జయంతిని సకల భక్తజనం అత్యంత భక్తిశ్రద్ధలతో జరుపుకుంటారు. జ్ఞానాన్ని కోరుకునే విద్యార్థులకు, ఉపాధ్యాయులకు, వేద పండితులకు ఈ రోజు అత్యంత పవిత్రమైనది. అసలు శ్రీమహావిష్ణువు ఈ విలక్షణమైన అవతారాన్ని ఎందుకు ఎత్తాల్సి వచ్చింది? దీని వెనుక ఉన్న అంతరార్థం ఏమిటో వివరంగా తెలుసుకుందాం.

రాక్షస ప్రవృత్తి, అజ్ఞానం పెరిగిపోయిన ఒకానొక యుగంలో హయగ్రీవుడు అనే రాక్షసుడు బ్రహ్మదేవుని గురించి ఘోరమైన తపస్సు చేశాడు. తనకు మరణం లేకుండా అమరత్వం కావాలని కోరుకోగా, ప్రకృతి నియమానికి విరుద్ధమైన ఆ వరాన్ని బ్రహ్మదేవుడు తిరస్కరించాడు. దాంతో ఆ రాక్షసుడు ఒక విచిత్రమైన వరాన్ని కోరుకున్నాడు. తనలాగే గుర్రపు ముఖం మరియు మానవ శరీరం ఉన్న వ్యక్తి చేతిలో మాత్రమే తనకు మరణం సంభవించేలా వరం పొందాడు. ఆ వర గర్వంతో హయగ్రీవుడు లోకాలన్నింటినీ పీడించడం ప్రారంభించాడు. దేవతలను జయించి, సృష్టికి మూలమైన చతుర్వేదాలను బ్రహ్మదేవుని వద్ద నుండి అపహరించి మహా సముద్రాల అగాధంలో దాచిపెట్టాడు. వేదాలు మాయమవ్వడంతో లోకంలో జ్ఞానం నశించి, అజ్ఞానం, అధర్మం మరియు చీకటి అలముకున్నాయి.

దేవతలందరూ ఆందోళనతో శ్రీమహావిష్ణువు వద్దకు వెళ్లి తమ బాధలను విన్నవించుకున్నారు. రాక్షసుడు పొందిన వరం ప్రకారం అతడిని సంహరించడానికి మహావిష్ణువు గుర్రపు ముఖం, తెల్లని కాంతితో మెరిసే మానవ శరీరంతో హయగ్రీవ అవతారాన్ని ధరించాడు. మహాసముద్రంలో దాక్కున్న రాక్షసుడితో భయంకరమైన యుద్ధం చేసి, అతడిని సంహరించాడు. అనంతరం హయగ్రీవాసురుడు అపహరించిన వేదాలను సురక్షితంగా రక్షించి, తిరిగి బ్రహ్మదేవునికి అప్పగించి సృష్టిలో జ్ఞాన జ్యోతిని వెలిగించాడు. అందుకే హయగ్రీవ స్వామిని జ్ఞానానికి, బుద్ధికి, చదువుకు అధిపతిగా పూజిస్తారు. సాక్షాత్ సరస్వతి దేవి కూడా హయగ్రీవ స్వామిని ఉపాసించి జ్ఞానాన్ని పొందిందని ఆధ్యాత్మిక గ్రంథాలు చెబుతున్నాయి.

lord hayagriva story and educational benefits, Hayagriva Jayanti Telugu web story.