భారత సరిహద్దుల్లో చైనా నిర్మిస్తున్న ఒక భారీ ప్రాజెక్టు ఇప్పుడు ఆసియా ఖండంలోనే తీవ్ర కలకలం రేపుతోంది. టిబెట్‌లోని యార్లంగ్ త్సాంగ్పో అంటే మన బ్రహ్మపుత్ర నదిపై బీజింగ్ ప్రభుత్వం అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకంగా ఒక మెగా జలవిద్యుత్ డ్యామ్‌ను నిర్మిస్తోంది. అయితే, ఈ ప్రాజెక్టు వల్ల దిగువన ఉన్న భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్‌లలో నీటి సరఫరా దెబ్బతినడమే కాకుండా, ఊహించని రీతిలో పర్యావరణ విపత్తులు సంభవిస్తాయని మొదటి నుంచి ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. కానీ ఇప్పుడు ఏకంగా చైనా ప్రభుత్వ సంస్థలు, అక్కడి శాస్త్రవేత్తలే స్వయంగా ఒక భయంకరమైన నివేదికను బయటపెట్టారు. చైనా జియోలాజికల్ సర్వే పర్యవేక్షణలో జరిగిన ఈ భూగర్భ శాస్త్ర అధ్యయనం ప్రకారం, ఈ మెగా డ్యామ్ నిర్మిస్తున్న ప్రాంతం తీవ్రమైన భూకంప ముప్పులో ఉందని తేలింది.

ఈ అధ్యయనాన్ని చెంగ్డూ యూనివర్సిటీ ఆఫ్ టెక్నాలజీ మరియు చైనా సివిల్-మిలిటరీ ఇంటిగ్రేషన్ సెంటర్ పరిశోధకులు ఉమ్మడిగా నిర్వహించారు. 'సెడిమెంటరీ జియాలజీ అండ్ టెథియన్ జియాలజీ' అనే చైనీస్ పత్రికలో ప్రచురితమైన వివరాల ప్రకారం.. ఈ మెగా డ్యామ్ జలాశయ (రిజర్వాయర్) ప్రాంతం గుండా 'పైజెన్ ఫాల్ట్' (Paizhen Fault) అనే అత్యంత క్రియాశీలక భూకంప రేఖ నేరుగా వెళుతోంది. హిమయుగం (Pleistocene) కాలం నుండి చురుగ్గా ఉన్న ఈ ప్రమాదకరమైన ఫాల్ట్ లైన్, సుమారు 9,500 సంవత్సరాల క్రితం వరకు కూడా అనేక భూగర్భ కదలికలను నమోదు చేసింది. దీనికి బలమైన సాక్ష్యంగా, 2017లో టిబెట్‌లో ఇదే ఫాల్ట్ లైన్ ఉత్తర కొన సమీపంలో 6.9 తీవ్రతతో భయంకరమైన మిలిన్ భూకంపం సంభవించిన విషయాన్ని శాస్త్రవేత్తలు గుర్తు చేస్తున్నారు.

ఈ క్రియాశీల భూకంప రేఖ కారణంగా డ్యామ్ చుట్టుపక్కల ఉన్న రాళ్లు విచ్ఛిన్నమై, వాటి యాంత్రిక లక్షణాలు పూర్తిగా మారిపోయాయని శాస్త్రవేత్తల బృందం గుర్తించింది. దీనివల్ల అక్కడ నిర్మిస్తున్న భారీ ఇంజనీరింగ్ ప్రాజెక్టుల పునాది భరించే సామర్థ్యం (Bearing Capacity), నిర్మాణ స్థిరత్వం పూర్తిగా దెబ్బతినే ప్రమాదం చాలా ఎక్కువగా ఉంది. జలాశయ ప్రాంతంలోని భూభాగం వదులుగా ఉండే నిర్మాణాన్ని, అలాగే బలహీనమైన సమన్వయాన్ని కలిగి ఉండటం వల్ల.. భూకంప పగుళ్లు ఏర్పడినప్పుడు లేదా దీర్ఘకాలం పాటు నీటిలో మునిగి ఉండటం వల్ల జలాశయానికి ఇరువైపులా ఉన్న వాలులలో (Slopes) అస్థిరత సులభంగా ఏర్పడుతుంది. భవిష్యత్తులో ఏ చిన్న భూకంపం వచ్చినా కూడా భారీగా కొండచరియలు విరిగిపడటానికి, అలాగే కొండలు కూలిపోవడానికి ఇది దారితీస్తుందని శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు.

చైనా నిర్మిస్తున్న ఈ యార్లంగ్ త్సాంగ్పో డౌన్‌స్ట్రీమ్ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్ట్ ఎంత భారీదో తెలిస్తే ఎవరైనా ఆశ్చర్యపోవాల్సిందే. ఇది చైనాలోని ప్రపంచ ప్రసిద్ధ 'త్రీ గోర్జెస్ డ్యామ్' సామర్థ్యానికి దాదాపు 3 రెట్లు పెద్దదిగా ఉండబోతోంది. ఈ ప్రాజెక్ట్ పూర్తిగా అందుబాటులోకి వస్తే ఏటా సుమారు 300 బిలియన్ కిలోవాట్-గంటల విద్యుత్తును ఉత్పత్తి చేస్తుందని చైనా అంచనా వేస్తోంది. ఈ ప్రాజెక్టు పరిధిలోనే పైజెన్ గ్రామం ఉండటంతో.. అక్కడి భూగర్భ రికార్డులు నిర్మాణ స్థిరత్వాన్ని అంచనా వేయడానికి ఇవి కీలక ఆధారంగా మారాయి. ఇంతటి భారీ రిజర్వాయర్‌లో బిలియన్ల క్యూబిక్ మీటర్ల నీరు వచ్చి చేరినప్పుడు, ఆ అపారమైన నీటి ఒత్తిడి వల్ల కూడా భూకంపాలు వచ్చే ముప్పు (Reservoir Induced Seismicity) పెరుగుతుందని నిపుణులు భావిస్తున్నారు.

ఈ పెను ముప్పులను తగ్గించడానికి చైనా ప్రభుత్వం తక్షణమే కఠినమైన రక్షణ చర్యలు చేపట్టాలని తాజా అధ్యయనం సిఫార్సు చేసింది. కొండచరియలు విరిగిపడకుండా వాలులను రసాయనికంగా లేదా సాంకేతికంగా బలోపేతం చేయడం, ప్రత్యేక నిలుపుదల అవరోధాలను (Retaining Barriers) ఏర్పాటు చేయడం వంటి చర్యల ద్వారా మాత్రమే నిర్మాణ స్థిరత్వాన్ని కాపాడుకోవచ్చని తెలిపింది. ఒకవేళ ఇక్కడ ఏ చిన్న పొరపాటు లేదా ప్రమాదం జరిగినా, ఆ నది దిగువన ప్రవహించే భారత దేశంలోని అరుణాచల్ ప్రదేశ్, అస్సాం రాష్ట్రాలతో పాటు బంగ్లాదేశ్‌లలో కూడా ఊహించని జలప్రళయం సంభవించి కోట్లాది మంది ప్రజల జీవితాలు రోడ్డున పడే ప్రమాదం ఉందని పర్యావరణవేత్తలు ఆందోళన చెందుతున్నారు.

china dam project india border earthquake threat,yarlung tsangpo china dam paizhen fault