భారత స్వాతంత్ర్య సంగ్రామంలో కోట్ల మంది గుండెల్లో దేశభక్తి రగిలించి, విప్లవాగ్నిని రగిలించిన అమృత గీతం  వందేమాతరం . బంకిం చంద్ర ఛటోపాధ్యాయ 1882లో రాసిన  ఆనందమఠం  నవలలోని ఈ గేయం, బ్రిటిష్ పాలకుల గుండెల్లో నిద్రపోయిన స్వరాజ్య కాంక్షను రగిల్చింది. నాటి ఉద్యమంలో భారతీయ విప్లవకారులకు వెన్నుముకగా నిలిచింది. 1950లో భారత రాజ్యాంగం అమలులోకి వచ్చినప్పుడు  జనగణమన ను జాతీయ గీతంగా (National Anthem) మరియు  వందేమాతరం ను జాతీయ గేయంగా (National Song) ఆమోదించినప్పటికీ, చట్టపరమైన రక్షణలు మరియు ప్రోటోకాల్ విషయంలో రెండింటి మధ్య వ్యత్యాసం కొనసాగుతూ వచ్చింది. అయితే, ఈ గేయం రాసి 150 ఏళ్లు పూర్తవుతున్న శుభతరుణంలో, వందేమాతరానికి జాతీయ గీతంతో సమానమైన ఉన్నత హోదా, గౌరవం కల్పించే దిశగా కేంద్ర ప్రభుత్వం విప్లవాత్మక అడుగులు వేస్తోంది.

ఇప్పటివరకు అమలులో ఉన్న  జాతీయ గౌరవానికి అవమానాల నిరోధక చట్టం 1971  (Prevention of Insults to National Honour Act, 1971) మరియు రాజ్యాంగంలోని 51(A) అధికరణ ప్రకారం  జనగణమన  ఆలాపన సమయంలో నిలబడటం ప్రతి పౌరుడి ప్రాథమిక విధి. జాతీయ గీతాన్ని ఉద్దేశపూర్వకంగా అవమానించినా లేదా ఆలపిస్తున్నప్పుడు ఆటంకం కలిగించినా 3 సంవత్సరాల వరకు జైలు శిక్ష లేదా జరిమానా లేదా రెండూ విధించే కఠిన నిబంధనలు ఉన్నాయి. కానీ, జాతీయ గేయమైన వందేమాతరం విషయంలో ఇప్పటివరకు ఇలాంటి విధివిధానాలు లేకపోవడంతో, కేంద్ర హోంశాఖ దీనికి సముచిత గౌరవం కల్పించేలా కీలక నిర్ణయాలు తీసుకుంది. జాతీయ గీతం కంటే ముందే వందేమాతరం ఆలపించాలని, అలాగే ప్రభుత్వ అధికారిక కార్యక్రమాల్లో ఈ గేయంలోని మొత్తం 6 చరణాలను 3 నిమిషాల 10 సెకన్ల వ్యవధిలో పాడాలని స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది.

ఈ క్రమంలో పార్లమెంట్ వేదికగా జాతీయ గౌరవానికి అవమానాల నిరోధక (సవరణ) బిల్లు 2026 ను ప్రవేశపెట్టగా, రాజ్యసభ దీనికి ఆమోదం తెలిపింది. ఈ చట్ట సవరణ ప్రకారం వందేమాతరం ఆలాపనకు ఆటంకం కలిగించడం లేదా అవమానించడం శిక్షార్హమైన తీవ్ర నేరంగా పరిగణించబడుతుంది. అయితే, ఈ నిబంధనల విస్తరణపై కొన్ని రాష్ట్రాలు మరియు ప్రముఖులు అభ్యంతరాలు వ్యక్తం చేశారు. కర్ణాటక సంగీత విద్వాంసుడు టి.ఎం. కృష్ణ దాఖలు చేసిన ప్రజాప్రయోజన వ్యాజ్యంపై విచారణ జరిపిన సుప్రీంకోర్టు, ప్రధాన న్యాయమూర్తి జస్టిస్ సూర్యకాంత్ నేతృత్వంలోని ధర్మాసనంతో ముఖ్యాంశాలను పరిశీలించింది. గతంలో 1986లో వచ్చిన  బిజోయ్ ఇమ్మాన్యుయేల్  కేసులో ఇచ్చిన తీర్పు ప్రకారం జాతీయ గీతాన్ని పాడనందుకు ఎవరినీ శిక్షించరాదని స్పష్టం చేసిన విషయాన్ని గుర్తుచేస్తూనే, వందేమాతరాన్ని పూర్తిగా పాడకపోవడాన్ని లేదా పాడటానికి నిరాకరించడాన్ని శిక్షార్హమైన నేరంగా పరిగణించవచ్చా అనే రాజ్యాంగంశాలను లోతుగా పరిశీలించేందుకు అంగీకరించింది.

చారిత్రక నేపథ్యాన్ని పరిశీలిస్తే, 1937లోనే ఇండియన్ నేషనల్ కాంగ్రెస్ ఈ గేయంలోని మొదటి 2 చరణాలను మాత్రమే సభల్లో ఉపయోగించాలని నిర్ణయించింది. ఆరు చరణాల్లో కొన్నిచోట్ల హిందూ దేవతల ప్రస్తావన ఉందని, ఇతర మతాల వారి ఆమోదం పొందేలా మొదటి రెండు చరణాలనే అధికారికంగా స్వీకరించారని నిపుణులు పేర్కొంటారు. అయితే ప్రస్తుత కేంద్ర ప్రభుత్వం, ఆగస్టు 15 ఎర్రకోట వేడుకలతో సహా అన్ని అధికారిక కార్యక్రమాల్లో జాతీయ గీతానికి ముందే వందేమాతరం ఆలపించాలని స్పష్టం చేసింది. గతంలో జమ్మూ కాశ్మీర్ ముఖ్యమంత్రి ఒమర్ అబ్దుల్లా సైతం వందేమాతరం ఆరు చరణాల ఆలాపన పూర్తయ్యేంత వరకు నిల్చొని గౌరవించడం విశేషం. ఈ చారిత్రక మరియు చట్టపరమైన పరిణామాలు భారతావనిలో వందేమాతరం గేయానికి ఒక నూతన ఉత్తేజాన్ని, సముచిత గౌరవాన్ని తెచ్చిపెడుతున్నాయి.

[ Vande Mataram, National Song, Bankim Chandra Chattopadhyay, Anandamath, Indian Freedom Movement, Prevention of Insults to National Honour Act, 2026 Amendment, Supreme Court, TM Krishna, Jana Gana Mana ]