షేర్ మార్కెట్ లేదా మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌లో పెట్టుబడులు పెట్టేటప్పుడు ఎల్లప్పుడూ లాభాలే వస్తాయని చెప్పలేము. కొన్ని ఆర్థిక సంవత్సరాల్లో ఊహించని విధంగా భారీగా నష్టాలు కూడా వచ్చే అవకాశం ఉంటుంది. ఇలా స్టాక్స్ లేదా మ్యూచువల్ ఫండ్స్‌లో పెట్టుబడులపై నష్టాలు వచ్చినప్పుడు, చాలా మంది పెట్టుబడిదారులు ఒక సాధారణ పొరపాటు చేస్తారు. ఈ ఏడాది మనకు ఎలాగో లాభాలు రాలేదు కదా, ఇక ఆదాయపు పన్ను రిటర్నులు (ITR) దాఖలు చేయాల్సిన అవసరం ఏముంది అని అనుకుంటారు. ముఖ్యంగా వారి మొత్తం వార్షిక ఆదాయం పన్ను పరిమితి కంటే తక్కువగా ఉన్నప్పుడు ఐటీఆర్ ఫైలింగ్‌ను పూర్తిగా నిర్లక్ష్యం చేస్తారు. కానీ, పన్ను నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, నష్టాలు వచ్చిన సంవత్సరంలో ఐటీఆర్ దాఖలు చేయకపోవడం వల్ల భవిష్యత్తులో భారీగా పన్ను ప్రయోజనాలను కోల్పోవాల్సి వస్తుంది.

ఆదాయపు పన్ను నిబంధనల ప్రకారం, ఆర్థిక సంవత్సరంలో షేర్లు, ఈక్విటీ మ్యూచువల్ ఫండ్స్, డెట్ మ్యూచువల్ ఫండ్స్ లేదా గోల్డ్ ఈటీఎఫ్‌ల ద్వారా సంభవించిన నష్టాలను (Capital Losses) భవిష్యత్తు సంవత్సరాల్లో వచ్చే లాభాలతో అడ్జస్ట్ (Set-off) చేసుకునే అద్భుతమైన అవకాశం ఉంది. అయితే, ఈ నష్టాలను ముందస్తుగా ముందుకు తీసుకెళ్లాలన్నా (Carry Forward), లేదా భవిష్యత్తు లాభాలతో మినహాయింపు పొందాలన్నా ప్రభుత్వం ఒక కఠినమైన నిబంధనను విధించింది. పెట్టుబడిదారులు తమ ఆదాయపు పన్ను రిటర్నులను నిర్ణీత గడువు తేదీలోగా తప్పనిసరిగా దాఖలు చేయాలి. గడువు ముగిసిన తర్వాత దాఖలు చేసే రిటర్నుల ద్వారా ఈ నష్టాలను ముందుకు తీసుకెళ్లే హక్కును ఇన్వెస్టర్లు పూర్తిగా కోల్పోతారు.

దీనిని ఒక స్పష్టమైన ఉదాహరణ ద్వారా అర్థం చేసుకుందాం. ఉదాహరణకు ఒక పెట్టుబడిదారుడికి 2026 ఆర్థిక సంవత్సరంలో షేర్ల విక్రయం ద్వారా రూ. 2 లక్షల మూలధన నష్టం (Capital Loss) వచ్చింది అనుకుందాం. ఒకవేళ ఆ ఇన్వెస్టర్ నిర్ణీత గడువులోగా తన ఐటీఆర్ దాఖలు చేయకపోతే, ఆ రూ. 2 లక్షల నష్టాన్ని అక్కడితోనే వదిలేయాల్సి వస్తుంది. ఆ తర్వాతి సంవత్సరంలో అతనికి రూ. 5 లక్షల మూలధన లాభం (Capital Gain) వస్తే, అతను పూర్తి రూ. 5 లక్షల లాభంపై పన్ను చెల్లించాల్సి ఉంటుంది. అదే ఒకవేళ అతను సమయానికి ఐటీఆర్ దాఖలు చేసి ఉంటే, గతంలో వచ్చిన రూ. 2 లక్షల నష్టాన్ని ఈ రూ. 5 లక్షల లాభం నుండి తగ్గించుకోవచ్చు. దీనివల్ల అతని నికర పన్ను పరిధిలోకి వచ్చే లాభం కేవలం రూ. 3 లక్షలుగా మారుతుంది. తద్వారా అతను భారీగా పన్ను ఆదా చేసుకునే వీలుంటుంది.

ఈ క్యారీ ఫార్వర్డ్ నిబంధనలు కేవలం ఈక్విటీలకు మాత్రమే కాకుండా డెట్ ఫండ్స్, గోల్డ్ వంటి అన్ని రకాల మూలధన ఆస్తులకు వర్తిస్తాయి. ఆదాయపు పన్ను చట్టం ప్రకారం, చాలా రకాల మూలధన నష్టాలను గరిష్టంగా ఎనిమిది అసెస్‌మెంట్ సంవత్సరాల (8 Assessment Years) వరకు ముందుకు తీసుకెళ్లవచ్చు. అయితే, ఇంట్రాడే ట్రేడింగ్ వంటి వాటి ద్వారా వచ్చే స్పెక్యులేటివ్ నష్టాలకు (Speculative Losses) వేరే నియమాలు ఉంటాయి. ఈ స్పెక్యులేటివ్ నష్టాలను కేవలం నాలుగు సంవత్సరాల (4 Years) వరకు మాత్రమే ముందుకు తీసుకెళ్లడానికి వీలవుతుంది, మరియు వీటిని కేవలం స్పెక్యులేటివ్ లాభాలతో మాత్రమే అడ్జస్ట్ చేయాల్సి ఉంటుంది.

పెట్టుబడిదారులు నష్టాలను నివేదించడానికి సరైన ఐటీఆర్ ఫామ్‌ను ఎంచుకోవడం కూడా అంతే ముఖ్యం. సాధారణంగా షేర్లు, మ్యూచువల్ ఫండ్స్ ద్వారా వచ్చే మూలధన లాభాలు లేదా నష్టాలను నివేదించడానికి ఐటీఆర్-2 (ITR-2) ఫారమ్‌ను ఉపయోగించాల్సి ఉంటుంది. ఒకవేళ ఇన్వెస్టర్లకు ఇంట్రాడే ట్రేడింగ్ వంటి వ్యాపార ఆదాయం కూడా ఉంటే, అప్పుడు వారు ఐటీఆర్-3 (ITR-3) ఫారమ్‌ను ఉపయోగించాల్సి వస్తుంది. కాబట్టి, నష్టాలు వచ్చాయని ఐటీఆర్ దాఖలు చేయడం ఆపకండి. మీ పన్ను ప్రయోజనాలను కాపాడుకోవడానికి మరియు భవిష్యత్తు ఆదాయాన్ని పన్ను రహితంగా మార్చుకోవడానికి గడువు లోపలే ఐటీఆర్ ఫైల్ చేయడం ఎంతో శ్రేయస్కరం.