భారతదేశ అంతర్గత భద్రతా చరిత్రలో 1980, 1990ల కాలం అత్యంత కీలకమైనది. ఆ సమయంలో దేశాన్ని అతలాకుతలం చేసిన ఉగ్రవాదం, వివిధ ప్రాంతాల్లో తలెత్తిన అంతర్గత తిరుగుబాట్ల  అణచివేయడంలో పంజాబ్ మాజీ డైరెక్టర్ జనరల్ ఆఫ్ పోలీస్ (డీజీపీ) కేపీఎస్ గిల్   కీలకమైన పాత్రను పోషించారు. పంజాబ్, అస్సాం రాష్ట్రాల్లో ఆయన చేపట్టిన తిరుగుబాటు నిరోధక చర్యల నుండి ఆపరేషన్ బ్లాక్ థండర్ వరకు..  అలాగే ఆ తదుపరి కాలంలో గుజరాత్ హింసాకాండ సమయంలో భద్రతా సలహాదారుగా ఆయన వ్యవహరించిన తీరు భారత పోలీసింగ్ వ్యవస్థలో నేటికీ అతిపెద్ద చర్చనీయాంశంగా నిలిచింది. దేశ సమగ్రతను కాపాడటానికి కఠినమైన నిర్ణయాలు తీసుకున్న  సూపర్‌కాప్ గా గిల్ ను కొందరు కొనియాడితే..  అదే సమయంలో ఆయన పదవీకాలంలో జరిగిన మానవ హక్కుల ఉల్లంఘనలను ఎత్తిచూపుతూ విమర్శకులు  తీవ్ర ఆరోపణలు గుప్పించారు. ఇటీవలి కాలంలో డిజిటల్ మాధ్యమాల్లో వస్తున్న కొన్ని దృశ్యరూప చిత్రణల వల్ల ఈ చారిత్రక అంశాలపై మరో మారు బహిరంగ చర్చ మొదలైంది.

1988లో అమృత్‌సర్‌లోని పవిత్ర స్వర్ణ దేవాలయం చుట్టూ తీవ్ర ఉద్రిక్త వాతావరణం నెలకొంది. గతంలో జరిగిన సంఘటనల తాలూకు చేదు జ్ఞాపకాలు ప్రజల మనస్సుల్లో సజీవంగా ఉన్న తరుణంలో, భారీగా ఆయుధాలు ధరించిన తీవ్రవాదులు ఆలయ సముదాయాన్ని తమ అధీనంలోకి తీసుకున్నారు. మరోసారి పవిత్ర క్షేత్రంలో రక్తపాతం జరుగుతుందేమోనన్న ఆందోళన దేశవ్యాప్తంగా వ్యక్తమైంది. ఇటువంటి క్లిష్ట పరిస్థితుల్లో అప్పటి భద్రతా దళాల సారథిగా కేపీఎస్ గిల్ వ్యూహాత్మకంగా వ్యవహరించారు. గతంలో జరిగిన సైనిక దాడుల పద్ధతులకు భిన్నంగా, ఆలయ నిర్మాణానికి కనీస నష్టం కూడా జరగకుండా,  ప్రాణనష్టాన్ని వీలైనంతగా తగ్గించే విధంగా ఆయన ఒక   ప్రణాళికను సిద్ధం చేశారు. బలగాలను నేరుగా లోపలికి పంపకుండా, ఆలయ సముదాయానికి అందుతున్న నీరు, విద్యుత్ సరఫరాలను నిలిపివేయడంతో పాటు చుట్టుపక్కల ఎత్తైన ప్రదేశాలలో నిఘా విభాగాలను మరియు స్నైపర్లను మోహరించారు.

ఈ మొత్తం ఆపరేషన్ ప్రక్రియను పారదర్శకంగా ఉంచేందుకు ఆయన మీడియాకు  అనుమతినిచ్చారు, దీనివల్ల లోపల జరుగుతున్న పరిణామాలను ప్రజలు నేరుగా వీక్షించే అవకాశం లభించింది. భద్రతా దళాల ముట్టడి వ్యూహాలు, నిరంతర ఒత్తిడి కారణంగా ఎట్టకేలకు తీవ్రవాదులు తమ ఆయుధాలను వీడి లొంగిపోవాల్సి వచ్చింది.   భారీ ప్రాణనష్టం లేదా పవిత్ర కట్టడాల ధ్వంసం లేకుండా ముగిసిన ఈ వ్యూహాత్మక చర్యే  ఆపరేషన్ బ్లాక్ థండర్ గా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ విజయంతో గిల్ పేరు దేశవ్యాప్తంగా మారుమోగింది. అయితే..  ఈ ఆపరేషన్ విజయవంతమైనప్పటికీ, శాంతిభద్రతల పరిరక్షణ కోసం ఆయన అనుసరించిన కఠినమైన పోలీసు సంస్కృతి,  చట్టపరమైన పరిమితుల ఉల్లంఘనలపై సమాంతరంగా ప్రశ్నలు తలెత్తుతూనే ఉన్నాయి. ఇటీవలి కాలంలో వచ్చిన దృశ్యరూప చిత్రణలు ఆయన ప్రతికూల కోణాన్ని ప్రదర్శించడం ద్వారా ఈ పాత వివాదాలను మళ్లీ తెరపైకి తెచ్చాయి.

పంజాబ్ తిరుగుబాటు కాలం: క్షేత్రస్థాయి సవాళ్లు మరియు ఆత్మవిశ్వాస పునరుద్ధరణ

కేపీఎస్ గిల్ పంజాబ్ రాష్ట్ర బాధ్యతలను స్వీకరించే నాటికి అక్కడ పరిస్థితులు అత్యంత భయానకంగా ఉండేవి. నిరంతరం సామాన్య ప్రయాణికులను లక్ష్యంగా చేసుకుని దాడులు జరగడం, రాజకీయ నాయకుల హత్యలు సర్వసాధారణంగా మారాయి. తీవ్రవాదుల భయం ఎంతలా వ్యాపించిందంటే, శాంతిభద్రతలను కాపాడాల్సిన పోలీసు బలగాలే నైతిక స్థైర్యాన్ని కోల్పోయే పరిస్థితి వచ్చింది. రాత్రి సమయాల్లో రక్షణ విధులు నిర్వర్తించడానికి కూడా అధికారులు వెనుకాడేవారు. పైగా ఉగ్రవాద మూకలు పోలీసుల కుటుంబాలను కూడా వదలకుండా   దాడులు చేయడంతో భయాందోళనలు మరింత తీవ్రమయ్యాయి. ఇటువంటి నిరాశాజనక వాతావరణంలో బాధ్యతలు చేపట్టేందుకు ఉన్నతాధికారులు సైతం వెనుకాడుతున్న సమయంలో, గిల్ రంగంలోకి దిగి క్షేత్రస్థాయి వ్యూహాలకు పదును పెట్టారు.

పోలీసు బలగాల్లో తిరిగి నైతిక స్థైర్యాన్ని నింపడమే ధ్యేయంగా ఆయన పనిచేయడం ప్రారంభించారు. తమ కుటుంబాలపై దాడులు జరిగితే ఊరుకునేది లేదని, ఉగ్రవాదులకు తగిన బుద్ధి చెబుతామని బలగాలకు భరోసా ఇచ్చారు. అందులో భాగంగా, శత్రువులకు స్పష్టమైన హెచ్చరిక పంపేలా ఆయన బుల్లెట్ ప్రూఫ్ వాహనాలను పక్కనబెట్టి, అత్యంత సమస్యాత్మక ప్రాంతాల్లో కూడా తెరిచిన జీపుల్లో పర్యటించడం ప్రారంభించారు. ఈ చర్య ద్వారా ప్రభుత్వం ఎట్టిపరిస్థితుల్లోనూ వెనకడుగు వేయదని, చట్టం తన పని తాను చేస్తుందని నిరూపించడానికి ప్రయత్నించారు. ఉగ్రవాదుల దాడులకు అంతే కఠినమైన రీతిలో సమాధానం ఇచ్చే వ్యూహాన్ని అమలు చేస్తూ, స్థానిక నిఘా వ్యవస్థలను పటిష్టం చేశారు. ఈ రకమైన నిరంతర ఒప్పంద రహిత పోరాటం వల్లే పంజాబ్‌లో క్రమంగా సాధారణ పరిస్థితులు ఏర్పడి, ప్రజాస్వామ్యబద్ధమైన ఎన్నికల నిర్వహణకు మార్గం సుగమమైందని ఆయన మద్దతుదారులు బలంగా నమ్ముతారు.

రాజకీయ కారణాల వల్ల మధ్యలో ఆయన పదవికి ఆటంకాలు ఏర్పడినప్పటికీ..  1990ల ప్రారంభంలో ఆయన తిరిగి డీజీపీగా బాధ్యతలు చేపట్టే నాటికి ఉగ్రవాద రూపం మరింత క్రూరంగా మారింది. పోలీసుల మనోధైర్యాన్ని పూర్తిగా దెబ్బతీసేందుకు ఉగ్రవాదులు వ్యూహాత్మకంగా వ్యవహరిస్తున్న తరుణంలో, గిల్ మరోసారి తన దూకుడు వ్యూహాలను తెరపైకి తెచ్చారు. అత్యంత ప్రమాదకరమైన సరిహద్దు జిల్లాల్లో స్వయంగా పర్యటిస్తూ, రాకెట్ లాంచర్ల దాడులను సైతం లెక్కచేయకుండా పోలీసు బలగాలను ముందుండి నడిపించారు. నాయకత్వంలో కనిపించిన ఈ తెగింపు, కార్యాచరణలో చూపిన దూకుడు వెరసి పోలీసు బలగాల్లో సరికొత్త ఉత్సాహాన్ని నింపాయి. దీని ఫలితంగానే సాయుధ తిరుగుబాటుదారుల వ్యవస్థల నడుం విరిగిందని చారిత్రక రికార్డులు పేర్కొంటున్నాయి. సాధారణ చట్టాలు పని చేయని అసాధారణ పరిస్థితుల్లో ఇటువంటి కఠిన నిర్ణయాలు అనివార్యమని ఆయన పద్ధతులను సమర్థించేవారు ఇప్పటికీ వాదిస్తున్నారు.

అసోం సంక్షోభం నుండి విమాన హైజాకింగ్ వరకు..  కీలక పరిణామాలు

పంజాబ్ పగ్గాలు చేపట్టడానికి ముందే కేపీఎస్ గిల్ అసోం రాష్ట్రంలో సేవలు అందించారు. ఆ సమయంలో అక్కడ ప్రాంతీయ ఉద్యమాలు, తీవ్రమైన ఆర్థిక దిగ్బంధనాలు కొనసాగుతున్నాయి. నిరసనకారులు రైల్వే మార్గాలను, చమురు శుద్ధి కర్మాగారాలను ముట్టడించడంతో దేశంలోని ఇతర ప్రాంతాలకు రవాణా వ్యవస్థ పూర్తిగా స్తంభించిపోయింది. కేంద్ర ప్రభుత్వం ఈ సంక్షోభాన్ని పరిష్కరించే బాధ్యతను గిల్‌కు అప్పగించింది. రంగంలోకి దిగిన ఆయన, నిరసనకారులకు కఠిన హెచ్చరికలు జారీ చేస్తూ, నిబంధనలను ఉల్లంఘించిన వారిపై కఠినంగా వ్యవహరించాలని భద్రతా దళాలను ఆదేశించారు. ఫలితంగా కేవలం కొన్ని గంటల వ్యవధిలోనే రవాణా మార్గాలు పునరుద్ధరించబడి, నిలిచిపోయిన రైళ్లు తిరిగి నడిచాయి. ఈ సంఘటన ఆయన రాజకీయ ఒత్తిళ్లకు లొంగని అధికారి అనే ముద్రను బలపరిచింది.

అసోంలో ఆ కాలంలో జరిగిన వరుస కిడ్నాప్‌  ఉదంతాల్లో కూడా ఆయన తనదైన శైలిలో వ్యవహరించారు. తిరుగుబాటు సమూహాలు వ్యాపారవేత్తలను అపహరించి వారి విడుదలకు సొమ్ము డిమాండ్ చేస్తున్న తరుణంలో..  చాలా మంది భయంతో పోలీసులకు చెప్పకుండా డబ్బు చెల్లించడానికి సిద్ధపడేవారు. అటువంటి ఒక సందర్భంలో..  ఒక ప్రముఖ వ్యాపారవేత్త కిడ్నాప్ కాగా, ఆయన కుటుంబం గుట్టుచప్పుడు కాకుండా డబ్బు ఇవ్వాలని భావించింది. అయితే ఈ విషయం తెలుసుకున్న గిల్, ఎట్టిపరిస్థితుల్లోనూ డబ్బు చెల్లించవద్దని వారిని వారించారు. అంతే కాకుండా సదరు తిరుగుబాటు ముఠా నాయకుడికి ఒక గడువు విధిస్తూ స్పష్టమైన హెచ్చరిక పంపారు. నిర్ణీత సమయానికి బందీని సురక్షితంగా విడుదల చేయకపోతే తీవ్ర పరిణామాలు ఉంటాయన్న ఆయన వ్యక్తిగత క్రెడిబిలిటీ, భయం కారణంగా   మరుసటి రోజు బందీ విడుదలైయ్యాడు. వ్యూహాత్మకంగా వ్యవహరిస్తే ఒక్క తూటా పేల్చకుండా కూడా సంక్షోభాలను పరిష్కరించవచ్చని నిరూపించడానికి ఈ సంఘటన ఒక ఉదాహరణగా నిలిచింది.

అదేవిధంగా..  1993లో జరిగిన ఇండియన్ ఎయిర్‌లైన్స్ విమాన హైజాకింగ్ ఉదంతం ఆయన సంక్షోభ నిర్వహణ సామర్థ్యానికి మరో నిదర్శనం. దిల్లీ నుండి బయలుదేరిన విమానాన్ని హైజాకర్లు తమ అధీనంలోకి తీసుకుని పాకిస్తాన్ తీసుకెళ్లాలని డిమాండ్ చేశారు. ఇంధన కొరత కారణంగా విమానం చండీగఢ్‌లో దిగాల్సి వచ్చింది. విమానాన్ని పేల్చివేస్తామనే బెదిరింపుల మధ్య కేంద్ర ప్రభుత్వం చర్చలు జరుపుతున్న సమయంలో, గిల్ క్షేత్రస్థాయిలో ఆపరేషన్ బాధ్యతలను స్వీకరించారు. సమయం వృథా చేస్తే హైజాకర్ల పట్టు బిగుస్తుందని భావించిన ఆయన.. ఢిల్లీ ఆదేశాల కోసం వేచి చూడకుండా, ఒక సాధారణ పౌరుడిలా వారితో సంభాషిస్తూ వారి దృష్టిని మరల్చారు. అదే సమయంలో పంజాబ్ పోలీసు కమాండోలను విమానంలోకి పంపి, హైజాకర్ ఏ రకమైన పేలుడు పరికరాన్ని నొక్కక ముందే అతడిని హతమార్చారు. కేవలం కొన్ని నిమిషాల్లోనే ప్రయాణికులకు ఎలాంటి హాని జరగకుండా ఈ హైజాకింగ్ డ్రామా ముగిసింది.

గుజరాత్ 2002 విధులు.. జాతీయ భద్రతపై గిల్ దృక్పథం

2002లో గుజరాత్ రాష్ట్రంలో తీవ్రమైన అల్లర్లు చెలరేగిన తరుణంలో, శాంతిభద్రతలను అదుపులోకి తెచ్చేందుకు అప్పటి ముఖ్యమంత్రి నరేంద్ర మోదీకి భద్రతా సలహాదారుగా కేపీఎస్ గిల్ నియమితులయ్యారు. అప్పటికే పంజాబ్‌లో తిరుగుబాటును అణచివేసిన అనుభవం ఉండటంతో ఆయన నియామకానికి ప్రాధాన్యత లభించింది. గుజరాత్ చేరుకున్న వెంటనే స్థానిక పోలీసు వ్యవస్థలో ఉన్న లోపాలను, నైతిక స్థైర్య క్షీణతను గమనించిన ఆయన, అధికారులతో అత్యవసర సమావేశాలు నిర్వహించారు. ఎలాంటి రాజకీయ, మతపరమైన ఒత్తిళ్లకు లొంగకుండా పూర్తి తటస్థంగా విధులు నిర్వహించాలని స్పష్టమైన ఆదేశాలు జారీ చేశారు.

పరిస్థితిని అదుపులోకి తెచ్చేందుకు సున్నితమైన ప్రాంతాల్లో కేంద్ర బలగాల మోహరింపును క్రమబద్ధీకరించడమే కాకుండా, అల్లర్లకు కారణమైన వారిపై కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలని ఆదేశించారు. విధుల్లో నిర్లక్ష్యంగా వ్యవహరించిన అధికారులను తొలగించి, వారి స్థానంలో సమర్థులైన ఐపీఎస్ అధికారులను నియమించారు. ఈ పరిపాలనాపరమైన మార్పుల వల్ల కొన్ని వారాల వ్యవధిలోనే హింసాత్మక ఘటనలు తగ్గి సాధారణ పరిస్థితులు నెలకొన్నాయి. అయితే, ఈ అల్లర్ల తాలూకు జవాబుదారీతనంపై భిన్నమైన రాజకీయ, సామాజిక చర్చలు నేటికీ కొనసాగుతూనే ఉన్నాయి.

గిల్ మద్దతుదారుల ప్రకారం, పంజాబ్ రాష్ట్రం అత్యంత క్లిష్టమైన దశలో ఉన్నప్పుడు దేశ సమగ్రతను కాపాడటానికి వచ్చిన రక్షకుడిగా ఆయనను భావిస్తారు. తీవ్రవాదాన్ని అణచివేయడానికి కఠినమైన వ్యూహాలు అవసరమని ఆయన విశ్వసించారు. జాతీయ భద్రత విషయంలో రాజీపడకూడదనే ఉద్దేశంతోనే ఆయన కాశ్మీర్ అంశంపై కూడా బలగాల ముందస్తు ఉపసంహరణను వ్యతిరేకించారు. ఉగ్రవాదానికి పొరుగు దేశాల నుండి అందుతున్న మద్దతును ఆయన బహిరంగంగానే విమర్శించేవారు. దేశ పటంలో పంజాబ్ అంతర్భాగంగా మిగలడానికి ఆయన తీసుకున్న అసాధారణ నిర్ణయాలే కారణమని, పదవీ విరమణ తర్వాత కూడా ఛత్తీస్‌గఢ్ వంటి నక్సలైట్ ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో, అంతర్జాతీయంగా శ్రీలంక వంటి దేశాల్లో తిరుగుబాటు నిరోధక వ్యూహాల కోసం ఆయన సలహాలను కోరడమే దీనికి నిదర్శనమని మద్దతుదారులు పేర్కొంటారు.

విమర్శల కోణం.. చట్ట ఉల్లంఘనలు.. నైతిక ప్రశ్నలు

మరోవైపు.. మానవ హక్కుల సంఘాలు,  విమర్శకులు కేపీఎస్ గిల్ వారసత్వాన్ని తీవ్రంగా వ్యతిరేకిస్తారు. తిరుగుబాటును అణచివేయడానికి ఆయన అనుసరించిన బుల్లెట్‌కు బుల్లెట్  విధానం వల్ల చట్టబద్ధమైన పరిమితులు పూర్తిగా ఉల్లంఘించబడ్డాయని వారి ప్రధాన ఆరోపణ. తీవ్రవాద అణచివేత పేరుతో చట్టాన్ని చేతుల్లోకి తీసుకోవడం వల్ల ఎంతో మంది అమాయకులు ఈ వ్యవస్థాగత హింసలో చిక్కుకున్నారని వారు వాదిస్తారు. అనుమానితులను చట్టవిరుద్ధంగా నిర్బంధించడం, బూటకపు ఎన్‌కౌంటర్లను సృష్టించడం వంటి చర్యల వల్ల పోలీసులకు అపరిమితమైన అధికారాలు లభించాయని, ఇది ప్రజాస్వామ్య చట్టబద్ధ పాలనకు గొడ్డలిపెట్టుగా మారిందని విమర్శకులు ఎత్తిచూపుతున్నారు.

అసోంలో జరిగిన ఒక పాత సంఘటనను ఉదహరిస్తూ, ఒక నిరసన ప్రదర్శనలో పాల్గొన్న వ్యక్తి మరణానికి గిల్ కారణమయ్యారంటూ ఆయనపై వ్యక్తిగతంగా హత్య కేసు కూడా నమోదైంది. ఈ కేసు దేశవ్యాప్తంగా సంచలనం సృష్టించింది. అయితే, ఈ వ్యవహారం దిల్లీ హైకోర్టుకు చేరినప్పుడు, న్యాయస్థానం లభ్యమైన సాక్ష్యాధారాలను పరిశీలించి, సదరు ఆరోపణలు రాజకీయ ప్రేరేపితమైనవని తేల్చి  ఆయనను   నిర్దోషిగా ప్రకటించింది. అయినప్పటికీ, చట్టపరమైన క్లీన్ చిట్ లభించినంత మాత్రాన ఆయన నాయకత్వంలో పోలీసు వ్యవస్థ అనుసరించిన బలప్రయోగ విధానాలపై తలెత్తిన నైతిక ప్రశ్నలను తోసిపుచ్చలేమని విమర్శకులు నేటికీ స్పష్టం చేస్తున్నారు.

చరిత్ర ఇచ్చే తీర్పు,  భవిష్యత్ చర్చలు

ఇటీవలి కాలంలో డిజిటల్ ప్లాట్‌ఫారమ్‌లపై వచ్చిన కొన్ని చిత్రాలు మరియు వాటి చుట్టూ ఏర్పడిన ఆంక్షల వివాదం కారణంగా, చారిత్రక జ్ఞాపకాలను సినిమా మాధ్యమాలు ఎలా ప్రదర్శిస్తున్నాయనే అంశంపై కొత్త చర్చ మొదలైంది. ఒక వర్గం ప్రేక్షకులు ఈ చిత్రణల పట్ల అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేస్తూ, నాటి పంజాబ్ పరిస్థితులపై పూర్తి అవగాహన లేకుండా ఏకపక్షంగా నిర్ధారణకు రావడం సరికాదని భావిస్తున్నారు. ఈ నేపథ్యంలో, గిల్ జీవితం,  పనులపై ఒక స్పష్టమైన అభిప్రాయానికి వచ్చే ముందు ఆర్కైవల్ పత్రాలు, నివేదికలు,  ఇంటర్వ్యూలు వంటి విభిన్న వనరులను నిష్పాక్షికంగా పరిశీలించాల్సిన అవసరం ఉందని విశ్లేషకులు సూచిస్తున్నారు.

కేపీఎస్ గిల్ జీవిత కథ వివాదాలు,  విజయాల సమాహారం. దేశంలో జాతీయ జెండాను ఎగురవేయడమే ప్రాణసంకటంగా మారిన రోజుల్లో..  ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి ప్రజాస్వామ్య పునరుద్ధరణకు కృషి చేసిన అధికారిగా ఆయన చరిత్రలో నిలిచిపోతారు. అదే సమయంలో, ఉగ్రవాద నిర్మూలన ప్రక్రియలో చట్టబద్ధమైన విధానాలను పక్కనబెట్టడం వల్ల తలెత్తిన మానవ హక్కుల ప్రశ్నలు కూడా అంతే ప్రాధాన్యతను సంతరించుకున్నాయి. ఒక అసాధారణ సామర్థ్యం గల సూపర్ కాప్ గా లేదా వివాదాస్పద పద్ధతులు అవలంబించిన అధికారిగా ఆయనను చూడటం అనేది కేవలం ఒక వ్యక్తికి సంబంధించిన అంచనా మాత్రమే కాదు, అంతర్గత భద్రత, పౌర హక్కుల మధ్య సమతుల్యతను సాధించడంలో ఒక ప్రజాస్వామ్య దేశం ఎదుర్కొనే సవాళ్లకు ప్రతిబింబం.

 -సీతారాం కంఠంనేని

ఈ విశ్లేషణ మీకు నచ్చినట్లయితే, దయచేసి https://www.teluguone.com పోర్టల్ ను  ఫాలో అవ్వండి. లైక్ చేయండి. షేర్ చేయండి. మీ విలువైన అభిప్రయాలను తెలియజేయండి.       

Operation Black Thunder, Punjab DGP KPS Gill, Sutlej OTT Movie, Punjab Counter Insurgency, Indian Airlines Hijacking 1993